بندر جبلعلی دبی، یکی از مهمترین هابهای کانتینری خاورمیانه، در پی اختلال شدید در تردد کشتیها از تنگه هرمز، در تازهترین رتبهبندی نیمه نخست سال ۲۰۲۶ از رتبه دهم جهان به رتبه سیودوم سقوط کرد؛ اُفتی کمسابقه که نشان میدهد بحران هرمز چگونه میتواند جایگاه بنادر بزرگ منطقه را در شبکه تجارت جهانی تغییر دهد.
به گزارش وقایع نیوز به نقل ازمانا: بندر جبلعلی طی تنها شش ماه یکی از شدیدترین سقوطهای ثبتشده در رتبهبندی بنادر کانتینری جهان را تجربه کرده است.
این بندر که پیش از بحران در جمع ۱۰ بندر بزرگ کانتینری جهان قرار داشت، در رتبهبندی جدید مربوط به نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در جایگاه ۳۲ جهان قرار گرفته است.
سقوط بیش از ۵۹ درصدی در نیمه نخست سال
بر اساس دادههای آلفالاینر، جبلعلی در شش ماه نخست سال جاری تنها ۳.۱۴ میلیون TEU کانتینر جابهجا کرده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۷.۷۷ میلیون TEU بود.
به این ترتیب، حجم عملیات کانتینری بندر در نیمه نخست سال حدود ۵۹.۵ درصد کاهش یافته است.
شدت بحران در سهماهه دوم حتی بیشتر بوده است. جبلعلی در این دوره تنها ۳۷۴ هزار TEU کانتینر جابهجا کرد که نسبت به ۳.۸ میلیون TEU در سهماهه دوم سال ۲۰۲۵، بیش از ۹۰ درصد کاهش نشان میدهد.
هرمز؛ عامل اصلی سقوط جبلعلی
جبلعلی از نظر عملیاتی آسیب فیزیکی ندیده و فعالیت ترمینالهای آن متوقف نشده است، اما مشکل اصلی کاهش شدید ورود و خروج کشتیها به خلیج فارس بوده است.
اختلال در تنگه هرمز از ماه مارس باعث شد خطوط کشتیرانی و صاحبان کشتیها با احتیاط بیشتری وارد منطقه شوند. بازگشایی نسبی هرمز در ماه ژوئن نیز نتوانست بلافاصله اعتماد کامل بازار را بازگرداند و وضعیت تردد همچنان ناپایدار باقی مانده است.
به گفته Lloyd’s List، کاهش ترافیک بندر جبلعلی به حدی شدید بوده که فعالیت کانتینری آن در مقاطعی به حدود ۱۰ درصد سطح عادی رسیده و این وضعیت برای DP World، اپراتور بندر، هزینه سنگینی ایجاد کرده است.
ابوظبی نیز از بحران در امان نماند
بحران تنها به جبلعلی محدود نشده است. بندر خلیفه ابوظبی نیز با افت قابل توجه حجم کانتینر مواجه شده است.
آلفالاینر برآورد کرده که حجم عملیات کانتینری این بندر دستکم ۵۰ درصد کاهش یافته و در نتیجه، بندر خلیفه در رتبهبندی جدید از جمع ۵۰ بندر بزرگ جهان خارج شده است؛ این بندر در رتبهبندی سال گذشته در جایگاه ۳۲ جهان قرار داشت.
امارات به دنبال کاهش وابستگی به هرمز
اُفت شدید عملکرد جبلعلی باعث شده امارات توسعه مسیرهای جایگزین را با سرعت بیشتری دنبال کند.
شرکت DP World اعلام کرده است که از ماه مارس حدود ۵۰۰ هزار TEU را از طریق کریدورهای جادهای و ریلی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس جابهجا کرده است. این شبکه اکنون حدود ۳ هزار حرکت کامیون در روز را پشتیبانی میکند.
همچنین مسیرهای تحت نظارت برای اتصال فجیره و خورفکان در ساحل دریای عمان به جبلعلی توسعه یافته و تعداد کامیونهای فعال در این شبکه افزایش یافته است.
امارات همچنین در حال توسعه پایانههای جدید در ساحل شرقی کشور است تا بخشی از تجارت کانتینری بتواند بدون عبور از تنگه هرمز وارد شبکه حملونقل امارات شود.
یک تغییر مهم در نقشه بنادر جهان
همزمان با سقوط جبلعلی، رتبهبندی جهانی شاهد یک تغییر مهم دیگر نیز بوده است.
بندر نینگبو-ژوشان چین در نیمه نخست ۲۰۲۶ با جابهجایی ۲۲.۹ میلیون TEU برای نخستین بار در یک دوره ششماهه از سنگاپور عبور کرده و در جایگاه دوم جهان قرار گرفته است. سنگاپور با ۲۲.۷ میلیون TEU سوم شده است.
این تغییرات نشان میدهد تحولات ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای دریایی میتواند در مدت بسیار کوتاهی نقشه رقابت میان بنادر جهان را تغییر دهد.
اهمیت راهبردی برای صنعت کشتیرانی
سقوط جبلعلی یک پیام مهم برای صنعت دریایی دارد: مزیت بندری فقط به ظرفیت ترمینال، تجهیزات و موقعیت جغرافیایی وابسته نیست؛ امنیت و قابلیت اطمینان مسیر دسترسی به بندر نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
جبلعلی در سالهای گذشته به دلیل موقعیت استراتژیک خود در خلیج فارس و اتصال به شبکه گسترده خطوط کشتیرانی، یکی از مهمترین مراکز ترانشیپ منطقه بود. اما بحران هرمز نشان داده است که حتی یک هاب بزرگ کانتینری نیز در صورت اختلال در گلوگاه دریایی مجاور میتواند بخش قابل توجهی از بازار خود را از دست بدهد.
بنابراین سقوط جبلعلی از رتبه ۱۰ به ۳۲ جهان را باید یکی از مهمترین نشانههای اقتصادی بحران هرمز دانست. کاهش بیش از ۹۰ درصدی حجم عملیات در سهماهه دوم تنها یک افت آماری نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر مسیر جریان تجارت، افزایش اهمیت بنادر ساحل دریای عمان و تلاش امارات برای ایجاد یک شبکه لجستیکی مستقلتر از تنگه هرمز است.
Thursday, 27 August , 2026