به گزارش وقایع نیوز به نقل از روابط عمومي شركت مهندسي و ساخت تأسيسات دريايي ايران: روش‌های استاندارد بین‌المللی مستلزم تحکیمات سنگین چندماهه پیش از لوله‌گذاری از پایین بود؛ اما متخصصان شرکت «فراب» با مشارکت علمی اساتید دانشگاه صنعتی شریف، معادله اجرایی را معکوس کردند.
اجرای پوشش فلزی به‌صورت معلق و «از بالا به پایین» در این مقیاس، نه‌تنها جان پرسنل را در برابر ریزش سنگ ایمن کرد، بلکه نمادی از نبوغ کارگاهی و مهندسی ارزش ایران در سطح بین‌المللی شد.
در سال ۲۰۱۰ میلادی، وزارت آبیاری سریلانکا قراردادی به ارزش ۵۲۹ میلیون دلار با شرکت ایرانی «فراب» منعقد کرد. بر اساس این قرارداد، فراب به‌عنوان پیمانکار اصلی، طراحی و اجرای دو سد، تونل‌های انتقال آب و نیروگاه برق‌آبی ۱۲۰ مگاواتی اومااویا را بر عهده گرفت.
۱. چالش دیواره‌های ناپایدار در عمق ۶۱۸ متری
طرح چندمنظوره اومااویا یکی از بزرگ‌ترین و دشوارترین پروژه‌های صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران به شمار می‌رود؛ مجموعه‌ای شامل دو سد، بیش از ۲۸ کیلومتر تونل انتقال آب، نیروگاه زیرزمینی ۱۲۰ مگاواتی و سامانه‌های انتقال آب برای احیای اراضی کشاورزی جنوب‌شرق سریلانکا.
اما نقطه عطف این مگاپروژه در «شفت فشار» (Pressure Shaft) رقم خورد؛ مجرایی قائم به عمق ۶۱۸ متر که باید آب را با انرژی جنبشی فوق‌العاده بالا به توربین‌های نیروگاه زیرزمینی هدایت می‌کرد. برای تحمل فشار هیدرولیکی عظیم، جدار داخلی این شفت باید با لوله‌های فولادی سنگین پوشانده می‌شد. چالش اصلی زمانی آشکار شد که پس از حفاری، سست بودن لایه‌های زمین‌شناسی و ریزش مداوم دیواره، ادامه کار به روش‌های معمول را متوقف ساخت.
در روش مرسوم و استاندارد جهان، عملیات لاینینگ فلزی شفت‌ها از «پایین به بالا» انجام می‌شود. اما در اومااویا، پیاده‌سازی این شیوه نیازمند اجرای تحکیمات موقت گسترده بود؛ فرآیندی که طبق محاسبات فنی بین یک تا دو سال زمان، هزینه‌ای بسیار سنگین و ریسک جانی شدید ناشی از سقوط سنگ روی سر گروه‌های اجرایی در قعر چاه به همراه داشت.
۲. پیوند «صنعت و دانشگاه»؛ ابداع روش معکوس
در مواجهه با این بن‌بست اجرایی، تیم مهندسی شرکت فراب با همکاری اساتید و پژوهشگران دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریفبه سرپرستی دکتر محمد دورعلی طرحی نوآورانه پیشنهاد دادند: «نصب پوشش فلزی به‌صورت آویز، از بالا به پایین».
این ایده نیازمند طراحی و ساخت سامانه‌های مکانیکی ویژه‌ای بود که توان هدایت، مهار، تراز و جوشکاری قطعات سنگین فولادی ۹ متری را در حالت آویز داشته باشد. با استقرار این تجهیزات در دهانه بالایی شفت، هر پارت لوله با دقت بالا به پایین هدایت می‌شد، روی قطعه قبلی قرار می‌گرفت و تحت نظارت دقیق استانداردهای کنترل کیفیت، جوشکاری و تست‌های غیرمخرب (NDT) انجام می‌پذیرفت. این تغییر استراتژی، ریسک ریزش دیواره بر روی نفرات را به صفر نزدیک کرد و شفت بدون نیاز به ماه‌ها تحکیم موقت، مرحله‌به‌مرحله با پوشش فولادی ایمن شد.
۳. پایان موفق در هفت ماه؛ ثبت یک دستاورد جهانی
در ۲۷ مرداد ۱۳۹۷، شرکت فراب رسماً تکمیل موفقیت‌آمیز عملیات نصب ۶۱۲ متر پوشش فلزی به وزن تقریبی هزار تن را اعلام کرد؛ عملیاتی طاقت‌فرسا که با روش ابداعی جدید، ظرف تنها ۷ ماه و با بالاترین استانداردهای ایمنی به پایان رسید.
سرانجام در اردیبهشت ۱۴۰۳ (آوریل ۲۰۲۴)، این ابرپروژه نیروگاهی-آبی با حضور مقامات رسمی دو کشور افتتاح شد تا برق پایدار ۱۲۰ مگاواتی به شبکه سریلانکا تزریق شده و آب مزارع منطقه تأمین گردد. اما برای جامعه مهندسی، اومااویا یک پیام متمایز دارد: توسعه واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که یک شرکت مهندسی، در بن‌بست‌های اجرایی مرزهای جغرافیایی متوقف نشود و با تکیه بر نبوغ طراحی و ریسک‌پذیری علمی، استانداردهای جدیدی خلق کند.
منابع:
۲. نشریه تخصصی فراب (شماره ۶۱، سال ۱۳۹۸)؛ پرونده فنی و مصاحبه تفصیلی با طراحان مکانیک و ناظران دانشگاه شریف پیرامون روش لوله‌گذاری از بالا به پایین شفت قائم (صفحات ۲۲ تا۲۷): https://www.farab.com/fa/wp-content/uploads/2019/06/61.pdf
۳. گزارش ایسنا / بازنشر خبرگزاری‌های اقتصادی؛ گفت‌وگو با مدیر پروژه اومااویا پیرامون عبور از تحریم‌ها و نوآوری شفت ۶۱۸ متری: گزارش مهندسی ایران در سریلانکا – اردیبهشت ۱۴۰۳
۴. دبیرخانه رسمی رسانه‌ای دولت سریلانکا (PMD)؛ اسناد و گزارش آیین افتتاح پروژه چندمنظوره Uma Oya (۲۴ آوریل ۲۰۲۴): https://v3.news.lk/news/political-current-affairs/item/36349-uma-diya-janani-joint-inauguration-of-the-uma-oya
* محتوای فنی این گزارش با همکاری و کمک‌های تخصصی همکارانِ بخش مكانيك و پايپينگِ واحد مهندسی شركت مهندسي و ساخت تأسيسات دريايي ايران تهیه شده است.
Sunday, 8 November , 2026